نويسنده: حسینی کشکوئیه، محمد
 مقطع: کارشناسي ارشد
 رشته گرايش: الهیات، معارف اسلامی وارشاد
 دانشگاه: امام صادق (ع)
 استاد راهنما: محمد باقر حجتی
 استاد مشاور: محمد علی تسخیری، علی اکبر غفاری صفت
 
 چکيده:
 هدف از این رساله، بررسی ابعاد اجتماعی کعبه و حج از دیدگاه قرآن کریم و ارائه تفکری صحیح از این عبادت است. نویسنده، پس از انتخاب آیات مربوط به حج به سراغ تفاسیر مختلف رفته و جنبه های اجتماعی حج را ازخلال آیات و تفاسیر آنها روشن می سازد و به این سوالات پاسخ می دهد که آیا می توان گفت حج تنها یک تکلیف فردی و عبادتی ساده و مراسمی نمایشی است؟ آیا نتایج ومنافع آن منحصر به اجراخروی می باشد و هیچ دستاوردی برای جامعه اسلامی ندارد و هیچ گرهی از مشکلات مسلمانان را نمی گشاید؟ وبالاخره آیا درجهت اعتلای" کلمه الله" در جهان و اعطای سیادت و عزت به امت اسلام هیچ نقشی ندارد؟ و یابرعکس، حج ابراهیمی علاوه براینکه یک عبادت است، یک مراسم سیاسی، اجتماعی نیز می باشدو نتایج و منافع آن برای جامعه اسلامی می تواند بسیار ارزشمند باشد و مشکلات آن را بگشاید و ... بنابراین با توجه به اینکه درمورد ابعاد معنوی و فرهنگی حج اختلاف نظر چندانی وجود ندارد، دراین رساله بیشتر سعی شدهابعاد سیاسی و اجتماعی آن مورد بررسی قرار گیرد. روش تحقیق در این رساله، روش کتابخانه است. بحث پیرامون کعبه و ویژگیهای آن، طهارت و پاکی بیت، پناهگاه و مرجع بودن آن، امنیت حرم، تعمیر و تولیت خانه، معنای حج، وجوب و اعلان حج، منافع و آثار آن، برائت و بالاخره تحلیل اجتماعی مناسک مهمترین مباحث این رساله را تشکیل می دهند که در سه فصل ارائه می شوند. در این رساله، تحقیق گسترده ای پیرامون شان نزول آیات مربوط به حج، معانی کلمات، تفسیر و تاویل آنها صورت گرفته است. دراین بررسی، به تفاسیر مختلفی از جمله تفسیر عیاشی، قمی، ابن عباس، فخر رازی، زمخشری، مجمع الباین، المیزان، صافی و غیره مراجعه شده است. آیات انتخاب شده در تحقیق، دسته بندی و تحت عناوین کلی قرار گرفته اند. علاوه بر کتب تفسیری، کتابهای فقهی، لغوی، روائی و نوشته های متاخران نیز پیرامون حج مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.